יוזמה - מרכז לידע ולמחקר בחינוך - פעילויות לפי סדר התרחשותן (מהמאוחרת למוקדמת)
ליצירת קשר | English | للصفحة باللغة العربية | לדף הפייסבוק |

הכלה (inclusion) בבתי הספר בישראל مجموعة عمل في موضوع الدمج الشامل (inclusion) في المدارس في إسرائيل

סוג פעילות: 
תקופת הפעילות: 2019 - 2020

כיתה ממוצעת בבית ספר בישראל מאופיינת בשוֹנוּת עצומה במאפיינים הקוגניטיביים והרגשיים של הלומדים. לרוב יהיו בה תלמידים עם יכולות לימודיות, רגשיות וחברתיות ברמות שונות. ישנם תלמידים שאובחנו כסובלים מקושי כזה או אחר, כגון הפרעות קשב, קשיי התנהגות, בעיות רגשיות או נכות, ולצידם תלמידים אחרים הסובלים מקשיים שלא אובחנו באופן פורמלי. ישנם תלמידים שבית הספר מקבל עבורם תוספת משאבים כמו סייעת או שעות תגבור, וישנם כאלו שלא זוכים לכך. לכל המכלול הזה צריכים המורים ובית הספר לתת מענה חינוכי, ולקדם כל ילד מבחינה לימודית, ערכית ואישית.

מידת השוֹנוּת עשויה לגדול אף יותר עם היישום ההולך וקרב של חוק השילוב וההכלה, הנותן בידי ההורים את הזכות לבחור מסגרת חינוכית לילדם.

האגף ליישום חוק השילוב וההכלה במשרד החינוך פנה אל היוזמה מרכז לידע ולמחקר בחינוך בבקשה להקים קבוצת עבודה בנושא הכלה במערכת החינוך. מטרות האגף הן ליישם פדגוגיה מכילה, המסייעת לכל ילד לממש את הפוטנציאל שלו ולפתח ערך עצמי חיובי, ומקדמת תלמידים עם קשיים גדולים יותר. רוח הפדגוגיה המכילה היא "חיוני לחלקם – טוב לכולם", דהיינו יצירת מצב שבו המסגרת החינוכית נותנת מענה לכלל התלמידים, מקדמת אותם ומספקת תמיכה הכרחית לאלו הזקוקים לה במיוחד.

קבוצת העבודה תרכז ידע מאנשי חינוך מהשטח, ממטה משרד החינוך ומהאקדמיה, תאסוף ותארגן ידע פדגוגי וידע בתחום המדיניות, תציע התערבויות ותבחן כיצד ניתן לקדם את ההכלה במערכת החינוך. קבוצת העבודה תעסוק בכמה תחומים:

  • פדגוגיה – כיצד פועלים בית הספר המכיל והכיתה המכילה?
  • פיתוח מקצועי – אילו ידע ויכולות כדאי לפתח אצל מורים? איזו סביבה מקצועית יש לספק להם?
  • מדיניות והקצאת משאבים, בהשוואה לתהליכים מקבילים בעולם – היכן נכון להשקיע משאבים בכדי לקדם הכלה במערכת החינוך?ז
ריכז את הפעילות: ערן ברק מדינה
 
ערן הוא יועץ לתהליכי למידה ושינוי, איש מחקר ופיתוח חינוכי. בשנים האחרונות משמש מנהל מעבדות פיתוח במשרד החינוך, יועץ לרשויות ולבתי ספר בפיתוח אסטרטגיה והובלת שינוי בחינוך, וכן יועץ לניהול שינוי ופיתוח הדרכה לארגונים עסקיים. לפני כן שימש ראש צוות במחלקת מחקר ופיתוח של מכון אבני ראשה ומנחה קורס בלימודי תואר שני למשאבי אנוש במכללה למנהל. כמו כן, ייעץ למשרד החינוך בגיבוש ובהטמעה של מדיניות החינוך לחשיבה, שימש מנהל ההדרכה של הסוכנות היהודית ועמד בראש מדור במחלקת ההדרכה בזרוע היבשה בצה"ל.
בעל תואר ראשון בפסיכולוגיה ופילוסופיה מאוניברסיטת בר־אילן ותואר שני בפסיכולוגיה מחקרית־קוגנטיבית מאוניברסיטת בר-אילן; בוגר לימודי תסריטאות בבית הספר "סם שפיגל" ועתיד להשלים בקרוב דוקטורט בחקר אומנויות המדיה באוניברסיטת פריז־סקלאי.
 

חברי קבוצת העבודה בנושא קידום ההכלה (לפי סדר אלפביתי):

ד"ר אורי אייל, האוניברסיטה העברית

יעל בכר, המזכירות הפדגוגית, משרד החינוך

רוית גולדנר-להב, האגף ליישום חוק ההכלה, משרד החינוך

פרופ' תום גומפל, האוניברסיטה העברית

הדר גפני, מינהל עובדי הוראה, משרד החינוך

רונית גרייבר, האגף ליישום חוק ההכלה, משרד החינוך

ורד טבול, האגף ליישום חוק ההכלה, משרד החינוך

מוריה טלמור, האגף לחינוך יסודי, משרד החינוך

ורד מליחי, האגף ליישום חוק ההכלה, משרד החינוך

מירי נבון, האגף ליישום חוק ההכלה, משרד החינוך

ד"ר אודט סלע, לשכת המדען הראשי, משרד החינוך

שרית פוסרינו, האגף לחינוך על יסודי, משרד החינוך

אורנה קרשטיין, שפ"י, משרד החינוך

 
مجموعة عمل في موضوع الدمج الشامل (inclusion) في المدارس في إسرائيل
يتميّز الصفّ المتوسّط في مدارس إسرائيل عمومًا بالتفاوت الكبير بين التلاميذ من حيث الخصائص الذهنيّة والعاطفية. يتواجد في الصفوف غالبًا تلاميذ تتفاوت قدراتهم التعليميّة والعاطفية والاجتماعيّة. هناك تلاميذ قد تمّ تشخصيهم على أنهم يعانون من صعوبات معينة، مثل الاضطرابات في الإصغاء، مشاكل سلوكيّة، مشاكل عاطفية أو عجز، وإلى جانبهم يجلسون تلاميذ آخرون يعانون من صعوبات لم يتمّ تشخيصهم رسميًا. هناك تلاميذ تحصل المدرسة من أجلهم على موارد إضافيّة، كمساعِدة أو ساعات تقوية، وهناك بعض المدارس الأخرى التي لا تحصل على مثل هذه الموارد. يتعيّن على المعلمين والمدرسة توفير الحلول التربويّة لجميع هذه الاحتياجات ودعم التلميذ على الصعيد التعليمي والأخلاقي والشخصي أيضًا.
يمكن لدرجة التفاوت أن تكبر أكثر فأكثر مع التطبيق القريب لقانون الدمج (Mainstreaming) والدمج الشامل (Inclusion)، وهو قانون يتيح للأهالي إمكانيّة اختيار الإطار التربوي لأولادهم.
توجّه قسم تطبيق الدمج والدمج الشامل (שילוב והכלה) إلى "المبادرة للبحث التطبيقي في التربية" بطلب لإنشاء مجموعة عمل في موضوع الدمج الشامل في الجهاز التربوي. يهدف القسم إلى تطبيق نهج تعليميّ احتوائي، يساعد كلّ تلميذ على تحقيق طاقاته الكامنة وتنمية القيمة الذاتيّة الإيجابية لديه، ويدعم التلاميذ الذين يعانون من مشاكل أكبر. تتلخّص روح التعليم الاحتوائي بعبارة "ضروري للبعض – مفيد للجميع"، أيّ أنّ خَلق حالة يلبّي فيها الإطار التربوي احتياجات جميع التلاميذ ويدعمهم، ويقدّم المساعدة الضرورية للفئة المحتاجة لها بصورة خاصة.
ستقوم مجموعة العمل بتركيز المعلومات المستقاة من العاملين في سلك التربية ميدانيًا، من أقسام وزارة التربية والتعليم ومؤسّسات التعليم العالي، وبِجَمع وتنظيم المعلومات الخاصة بالتعلّم وبمجال السياسة التربوية، وستقترح التدخّل، وتفحص كيف يمكن تعزيز الدمج الشامل في الجهاز التربوي. تتناول مجموعة العمل المجالات التالية:
• العملية التعليمية – كيف تعمل المدرسة وكذلك الصف اللذان يعتمدان الدمج الشامل؟
• التطوير المهني – ما هي المعرفة والقدرات الجدير تطويرها لدى المعلمين؟ ما هي البيئة المهنية التي يجب توفيرها لهم؟
• سياسة تخصيص الموارد، مقارنةً بالسيرورات المشابهة المتّبعة حول العالم – ما هو المكان الأفضل لاستثمار الموارد بغيّة تعزيز الدمج الشامل في الجهاز التربوي؟
مجموعة العمل: عران براك-مدينا